archirama.pl

Pawilon Wyspiański 2000 w Krakowie

Zaraz po wyślizganej kamiennej ścianie na Wawelu, pod którą ponoć znajduje się czakram, Wyspiański 2000 jest najczęściej dotykaną budowlą Krakowa

Pawilon Wyspianski Krakow

Pl. Wszystkich Świętych, od lewej: pawilon Wyspiański 2000, urząd miejski, kościół franciszkanów.

Fot: dzięki uprzejmości pracowni Ingarden & Ewy Architekci, Krzysztof Ingarden

Na początku czerwca tego lata w ramach obchodów 750-lecia lokacji Krakowa, został otwarty pawilon wystawowo-informacyjny Wyspiański 2000. Głównym elementem fasady budynku, mieszczącego się w zabytkowym centrum miasta, są czterometrowej wysokości witraże przedstawiające św. Stanisława oraz polskich monarchów: Kazimierza Wielkiego i Henryka Pobożnego. Wykonano je współcześnie w znanym Krakowskim Zakładzie Witrażów S.G. Żeleński, między innymi z wykorzystaniem zachowanego, oryginalnie barwionego szkła z początku XX wieku. Zrealizowane zostały na podstawie kartonów Stanisława Wyspiańskiego do planowanych witraży ambitu katedry wawelskiej.

Zgodnie z intencją Andrzeja Wajdy, pomysłodawcy i autora koncepcji pawilonu – budynek miał uświetnić festiwal Kraków 2000 – Europejska Stolica Kultury w 2000 roku. Tak się jednak nie stało – zrealizowano go dopiero po ośmiu latach (w 2005 roku inicjatywę przejęło miasto). Przy nowo otwartym budynku staraniem miejskich władz został urządzony okrągły placyk z ławkami. O podłużnym kształcie obiektu przesądziły wymogi konserwatorskie, wedle których obrys murów pawilonu pokrywa się z nieistniejącą od lat trzydziestych zeszłego wieku kamienicą. Projektanci mogli nawiązać do architektonicznych wizji samego Wyspiańskiego, na przykład do jego koncepcji „akropolizacji” Wawelu.

Jednak źródłem inspiracji stały się dla nich inne, niearchitektoniczne motywy z oeuvre artysty: scenografie teatralne i metaloplastyka. Układ pawilonu nawiązuje do projektu scenografii Legendy II, w której witraże zajmowały centralne miejsce wydłużonej sceny.

Ruchome kształtki klinkierowe o długości 50 cm tworzące „skórę” budynku ozdobiono uproszczonym, wyciskanym motywem liścia kasztanowca – jego oryginał pojawił się na balustradzie klatki schodowej siedziby Towarzystwa Lekarskiego przy ul. Radziwiłłowskiej w Krakowie.

Kształtki wykonano w cegielni Ceramsus w Pogolewie Małym nad Odrą, miejscowości słynącej z unikalnych właściwości tamtejszej gliny czerepowej, wydobywanej w dawnym odrzańskim korycie.

Specjalna technologia produkcji umożliwiła zminimalizowanie odkształceń – są to bowiem najdłuższe kształtki klinkierowe, jakie dotychczas wyprodukowano w Europie. Od strony wejścia do budynku przy ulicy Grodzkiej, na zamontowanych w ścianie  ekranach plazmowych, prezentowane są pastele Wyspiańskiego – cykl widoków Plant, portrety i fragmenty witraży.

W architekturze pawilonu dyskurs symboliczny przeplata się z dosłownym, a historyczny ze współczesnym. Do wielowątkowej całości dodano cytaty z międzywojennego modernizmu i modne gadżety. Forma narożnika nasuwa skojarzenia z kasami biletowymi kin międzynarodowej sieci Odeon; szklany walec może sprawiać wrażenie elementu zaczerpniętego z twórczości Ericha Mendelsohna. „Skóra” obiektu, łamacze światła oraz minimalistyczny balkon to już dzisiejszy repertuar. Użyty na fasadzie wapień i elementy ceglane nawiązują do historycznego entourage’u, choć rola pawilonu jako symbolicznego łącznika pomiędzy kościołami franciszkanów i dominikanów wydaje się nie do końca przekonująca.

Dwukondygnacyjny budynek składa się z części wystawienniczej, punktu informacji miejskiej, biura, salki konferencyjnej oraz zaadaptowanych podziemi dawnej kamienicy, których przeznaczenie jeszcze nie jest określone (architekci zaprojektowali tam bar).

Żywe, entuzjastyczne reakcje przechodniów są dowodem na to, że obiekt przyciąga uwagę.

Zaraz po wyślizganej kamiennej ścianie na Wawelu, pod którą ponoć znajduje się czakram, Wyspiański 2000 jest najczęściej dotykaną budowlą Krakowa – wiele osób próbuje zrozumieć mechanizm ruchomych kształtek umocowanych na stalowych cięgnach. Stąd konieczna stała się ochrona budynku nocą. To właśnie po zmroku – kiedy rozproszone światło wydostaje się na zewnątrz przez szczeliny między rzędami glinianych dachówek – pawilon zaczyna szczególnie intrygować.

Realizacja ta przełamuje złą passę, która dotknęła krakowską architekturę. Od kilku lat każdej inwestycji i każdemu projektowi w mieście towarzyszy protest. W takiej atmosferze na ogół przestaje się myśleć o jakości i dopracowanym detalu. Pawilon Wyspiański 2000 dowodzi jednak, że nawet w centrum starego Krakowa można wznieść budynek nowoczesny, operujący współczesnymi środkami wyrazu. W tym przypadku warto było czekać.

Pawilon wystawowo-informacyjny Wyspiański 2000\
Wyspiański 2000 Exhibition and Information Pavilion

Kraków, plac Wszystkich Świętych 2
Idea\Idea: Andrzej Wajda
Autorzy\Architects: Ingarden & Ewý, Architekci, architekt Krzysztof Ingarden
Współpraca autorska\Associate architect: Jacek Ewý
Współpraca\Collaboration: zespół projektowy: architekci Jacek Dubiel (architekt prowadzący), Piotr Hojda, Krzysztof Stępniak, Bartosz Haduch, Sebastian Machaj, Jakub Wagner
Architektura wnętrz\Interior design: Ingarden & Ewý oraz architekci wnętrz Agnieszka Cwynar-Łaska, Marta Spodar
Technologia produkcji klinkierowych kształtek\ Production technology of clinker profiles: Ryszard Balak, Edward Sus

Konstrukcja\Structural engineering: Biuro Konstrukcyjne SC, Jan Grabacki, Mariusz Szefer
Inwestor\Client: Fundacja Wyspiański 2000 (2000-2005); Miasto Kraków (od roku 2005)
Wykonawca\General contractor: Budostal 2 SA
Powierzchnia terenu\Site area: 297 m2
Powierzchnia zabudowy\Building area: 269 m2
Powierzchnia użytkowa\Usable floor area: 644 m2
Powierzchnia całkowita\Total area: 856 m2
Kubatura\Volume: 4114 m3
Projekt koncepcyjny\Concept design: 1998
Projekt\Design: 2001-2005
Realizacja\Construction: 2006-2007
Koszt inwestycji\Cost of investment: 10 600 000 PLN

Źródło: "Architektura-murator" 10/2007
Autor: Tomasz Ogiński
Zdjęcia: dzięki uprzejmości pracowni Ingarden & Ewy Architekci, Krzysztof Ingarden
Data publikacji: 17.06.2011 10:43

Dział Architektura wprowadzi Cię w wyjątkowy świat budynków oraz rozwiązań architektonicznych. Architektura w Polsce i na świecie. Dowiesz się, jakie inwestycje architektoniczne planowane są w rodzimych miastach. Dział Architektura przybliży Ci obrazy poszczególnych miast kraju oraz świata. To tu znajdują się aktualności związane z lokalizacją obiektów sportowych oraz ich konstrukcją. Specjaliści z działu Architektura zwrócą uwagę na niecodzienne budowle, bryły architektoniczne oraz funkcjonalne rozwiązania. Możesz znaleźć tu również ekskluzywne budowle: architektura, która na pewno zwróci Twoją uwagę. W dziale Architektura znajdziesz znajdziesz informacje na temat architektów, biur projektowych, najnowszych realizacji, a także ajniki aranżacji ogrodu, aby przykuwał uwagę przybywających gości. Możesz liczyć także na przegląd zabytków, które być może wskażą Ci kierunek wakacyjnych eskapad. Zajrzyj do działu Architektura, a na pewno nie pożałujesz!